Bir kişinin vefatından önce mallarını dilediği gibi satma veya bağışlama hakkı vardır. Ancak kanun, bu tasarruf özgürlüğüne bir sınır getirmiştir. Bu sınır saklı pay kavramıdır.
Mirasbırakan, vefat etmeden önce yaptığı devirlerle bazı yakınlarının zorunlu miras payını ihlal etmişse, mağdur olan mirasçı tenkis davası açar. Tenkis davası, aşırı yapılan bu devirlerin yasal sınıra çekilmesini ve eksiltilen payın hak sahibine geri verilmesini sağlayan davadır.
Yasal Mirasçılar ve Paylaşım Düzeni
Mirasın kimlere kalacağı zümre denilen derece sistemine göre belirlenir.
Ölen kişinin çocukları ve torunları birinci derecedir. Birinci derecede kimse yoksa miras anne, baba ve kardeşlerden oluşan ikinci dereceye geçer. Burada da kimse yoksa büyükanne ve büyükbabalardan oluşan üçüncü dereceye geçilir.
Sağ kalan eş derece mirasçısı değildir. Hangi gruptaki akrabalarla mirasçı olduysa ona göre pay alır. Eş, çocuklarla mirasçı olursa mirasın dörtte birini alır. Anne ve babayla mirasçı olursa mirasın yarısını alır. Büyükanne ve büyükbabayla mirasçı olursa mirasın üçte üçünü (dörtte üçünü) alır.
Saklı Pay Sahibi Yakınlar ve Hakları
Mirasbırakanın üzerlerinde tasarruf edemeyeceği, dokunamayacağı zorunlu miras paylarına saklı pay denir. Türk Medeni Kanunu m. 506 uyarınca saklı payı olan kişiler ve oranları şunlardır.
Çocuklar ve torunlar için saklı pay, yasal miras paylarının yarısıdır.
Anne ve babadan her biri için saklı pay, yasal miras paylarının dörtte biridir.
Sağ kalan eş için saklı pay, çocuklarla veya anne-babayla mirasçı olmuşsa yasal payının tamamıdır. Diğer durumlarda ise yasal payının dörtte üçüdür.
Kardeşlerin ve diğer akrabaların kanunen saklı pay hakkı bulunmamaktadır.
Davanın Tarafları ve Davanın Niteliği
Tenkis davasını yalnızca saklı payı ihlal edilen mirasçı açabilir. Mirasçıların bu davayı birlikte açma zorunluluğu yoktur.
Bir mirasçının açtığı dava ve alacağı karar sadece kendisini bağlar. Dava açmayan diğer mirasçılar bu mahkeme kararından veya elde edilen paydan yararlanamaz. Dava, mirasbırakanın vefatından önce haksız kazandırma yaptığı kişiye karşı açılır.
Mahkeme ve Zaman Aşımı Süreleri
Tenkis davasında görevli mahkeme, ölen kişinin son yerleşim yerindeki Asliye Hukuk Mahkemesidir.
Türk Medeni Kanunu m. 571 gereğince bu davanın açılması belirli sürelere tabidir. Mirasçı, saklı payının ihlal edildiğini öğrendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde davayı açmalıdır.
Mirasçı durumu öğrenmese bile, vefatın üzerinden veya vasiyetnamenin açıldığı tarihten itibaren 10 yıl geçmekle dava hakkı düşer. Mirasbırakan henüz hayattayken yapılan devirler ne kadar adaletsiz olursa olsun, vefat gerçekleşmeden önce tenkis davası açılamaz ve hak düşürücü süreler işlemeye başlamaz.
Miras hukukundan kaynaklanan tenkis hesaplamaları, saklı pay ihlalleri ve devir iptali süreçleriniz için BA Legal – Av. Buse ALTIKARDEŞ ile iletişime geçebilirsiniz.
BA Legal – Av. Buse ALTIKARDEŞ Hukuk & Danışmanlık
