Türk Medeni Kanunu uyarınca mirasbırakan, kanunun öngördüğü özel hallerin gerçekleşmesi durumunda, saklı paylı mirasçısının miras hakkını tek taraflı bir tasarrufla tamamen veya kısmen ortadan kaldırabilir. Doktrinde ve yargısal içtihatlarda mirastan ıskat olarak adlandırılan bu müessese, mirasbırakanın ölüme bağlı tasarruf özgürlüğünün istisnai bir tezahürüdür.
Mirasçılıktan Çıkarmanın Yasal Sebepleri ve Yargıtay Yaklaşımı
TMK m. 510 uyarınca mirasbırakanın bu hukuki yola başvurabilmesi için kanunda sınırlı sayıda sayılan iki temel durumdan en az birinin somut vakıalarla gerçekleşmiş olması gerekir.
Mirasçının, mirasbırakana veya onun yakınlarına karşı ağır bir suç işlemiş olması ilk sebeptir (TMK m. 510/1). Buradaki yakınlık kavramı yalnızca kan bağını değil, mirasbırakanın fiilen sevgi, saygı veya bağlılık duyduğu kişileri de kapsar. Fiilin ceza hukuku anlamında mahkumiyetle sonuçlanmış olması ya da tamamlanması şart olmayıp, Medeni Hukuk ilkeleri çerçevesinde aile bağlarını koparacak nitelikte bir ağır ihlal oluşturması yeterlidir. Yargıtay içtihatlarına göre mirasbırakana veya eşine yönelik ağır hakaret, müessir fiil (darp), tehdit veya nitelikli hırsızlık gibi eylemler bu kapsamda değerlendirilmektedir.
Mirasçının, aile hukukundan doğan ödevlerini önemli ölçüde ihlal etmesi ikinci sebeptir (TMK m. 510/2). TMK m. 364 kapsamındaki bakım ve yardım yükümlülüğüne aykırı davranılması, aile birliğinin onurunu zedeleyen ağır tutumlar veya eşler arasındaki sadakat borcunun ihlali bu gruptadır. Nitekim Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin yerleşik kararlarında; ağır hasta olan anne veya babasını arayıp sormayan, bakımını üstlenmeyen veya zor zamanında yalnız bırakan evladın eylemi, aile hukukundan doğan ödevlerin ağır ihlali sayılarak mirastan çıkarma sebebi kabul edilmiştir. Soyut ahlaki veya dini gerekçeler ise mirastan çıkarma kararına hukuki dayanak oluşturmaz.
Çıkarma İşleminin Şekli ve Usulü
Mirastan çıkarma işlemi, TMK m. 512 gereğince vasiyetname düzenlenmesi veya miras sözleşmesi yapılması suretiyle gerçekleştirilir.
Mirasbırakan, çıkarma sebebini ölüme bağlı tasarrufunda somut olaylara dayanarak açıkça belirtmek zorundadır. Vasiyetnamede sadece kanun maddesinin tekrar edilmesi veya "evlatlık görevini yapmadı", "bana hürmet göstermedi" gibi genel, belirsiz ve soyut gerekçeler kullanılması durumunda işlem hukuken sakatlanır. Tek taraflı bir hukuki işlem olması sebebiyle mirasbırakan, sağlığında bu kararından her zaman serbestçe dönebilir.
Mirasçılıktan Çıkarmanın İptali Davası
Haksız veya usulsüz bir şekilde mirastan çıkarıldığını iddia eden mirasçı, bu tasarrufun iptali amacıyla yargı yoluna başvurabilir. Dava, TMK m. 557 ve devamında düzenlenen ölüme bağlı tasarrufların iptali esaslarına tabidir.
Mirasbırakanın tasarruf ehliyetinin bulunmadığı bir sırada işlemi yapması, yanılma, korkutma veya aldatma altında hareket etmesi, vasiyetnamenin şekil eksikliği taşıması ya da ileri sürülen çıkarma sebebinin gerçekte var olmaması durumlarında iptal davası açılabilir.
İspat Yükü, Hak Düşürücü Süreler ve Yargılama Süreci
Bu davada ispat yükü bakımından TMK m. 512/2 uyarınca genel kurallardan farklı bir esas uygulanır. Çıkarılan mirasçı eylemsizliğini iddia ederken, gösterilen çıkarma sebebinin varlığını ve haklılığını ispat etme külfeti, çıkarmadan yararlanan diğer mirasçılara veya vasiyet alacaklılarına aittir. Davalılar bu sebebin varlığını ispatlayamazlarsa tasarruf iptal edilir.
Dava, HMK m. 11/1 uyarınca mirasbırakanın son yerleşim yerindeki Asliye Hukuk Mahkemesinde açılmalıdır.
Çıkarılan mirasçı, TMK m. 559 gereğince iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde davayı açmak zorundadır. Vasiyetnamenin açıldığı tarihten itibaren ise iyi niyetli davalılara karşı 10 yıllık, iyi niyetli olmayan davalılara karşı 20 yıllık hak düşürücü süre uygulanır. Davanın kabulü halinde mirasçı, miras payını veya en azından saklı payını tamamen elde eder.
Miras hukuku kapsamındaki vasiyetname iptalleri, saklı pay ihlalleri ve mirastan çıkarma davalarınız için BA Legal – Av. Buse ALTIKARDEŞ ile iletişime geçebilirsiniz.
BA Legal – Av. Buse ALTIKARDEŞ Hukuk & Danışmanlık
